âdemin kizlarindan biri

BAHÇENÝN EPÝK SÜRGÜNÜ
1961 Maraþ doðumlu Ömer Aksay, þiirlerini Ger­ge­dan, Ye­di Ýk­lim, He­ce, Ýkin­di­ya­zý­la­rý, Derke­nar, Kýrk­lar, Le Poète Tra­va­il­le, Ki­tap-lýk, At­lý­lar, Fay­rap, Aka­tal­pa, He­ves dergilerinde yayýmladý. Hece yayýnlarýndan çýkan Bahçe’nin Epik Sürgünü, anlatýmcý özelliklerine raðmen içe kapanýk bir özellik taþýyor. Ýsmindeki epik sözcüðüne raðmen, epik þiirin karakteristik özelliði olan kahramanlýk, kahramanca tutum ile ilgili deðil, en azýndan kahramanlýðýn en bilinen anlamýyla. Fakat kalenderlik de bir çeþit kahramanlýk sayýlabilirse, ki sayýlabilir, bu þiirin böyle kalenderce (ehlidil) bir kahramanlýðý savunduðu söylenebilir.

Geçmiþ, çocukluk deneyimleri, görüntüler de bu þiirin yapý taþý. Ancak beklenmedik bir anda doðayý, dinler tarihini, tarihi ve sosyal yaþamý izliyor ve izlenimleri arasýnda ani geçiþler yaparak þiiri -adeta- derliyor. “yü­rü­yo­rum düþ bah­çe­le­rin­de / gör­düm dü­þüm­den bü­yük bah­çe yok” di­yor radyo­da­ki þar­ký / bir­den ha­ber­ler otuz ye­di ölü is­ra­il fi­lis­tin’i ka­na bu­la­dý / ýrak’ta ame­ri­kan askerlerinin aç­tý­ðý ateþ sonucu / düþ bah­çe­le­rin­de bin­ler­ce ezil­miþ çiçek ölü­sü / ken­di­ni ta­ný­ta­ma­yan dil­siz ve he­mo­fi­li kan / hur­ma­la­rýn di­bin­den aký­yor bir be­yin ka­na­ma­sý”

Siyasi olaylarýn bu þiirde geçme biçimi þiiri siyasileþtirmiyor. Ömer Aksay, bir seyyah gibi þehir þehir dolaþýyor, insanoðlunun üretimini (edebiyat eserleri de bu ekonomik/toplumsal üretime sebzeler kadar dahil) önemsiyor ve yýkýmdan hoþlanmýyor. Bu anlamda kültürel bir þiir yazdýðý söylenmelidir. “ek­þi ye­þil el­ma­yý na­sýl unu­tu­rum / ay­va­la­rý, yi­ne zey­ti­ni na­sýl unu­tu­rum bir sür­gün ola­rak / do­ðu sý­ný­rýn­da sar­ma­þýk ça­lý ke­fâ­re­ti­dir ak­lý­mýn / bir­den an­dre mi­qu­el’le gi­di­yo­rum / kral bo­ta­nik bah­çe­si mo­de­li­nin do­ðu­þu­na uza­na­rak / to­le­do ve se­vil­la þe­hir­le­ri­nin öz­gün bo­ta­nik bah­çe­le­ri­ne / sür­gün / asil­le­rin zevk ala­ný­na iliþ­kin bir bah­çe li­te­ra­tü­rü­ne”

Bu kültürel þiirin, bir araya getirdiði parçalar bakýmýndan deðil ama, getirme niyeti bakýmýndan, kendine has olduðu söylenebilir. Varlýða hikmet gözüyle baktýðý da eklenmelidir. Yer yer didaktikleþen þiirin akýþý genelde rastlantýya ve çaðrýþýma býrakýlmaz. Buradaki kýsa deðerlendirmede deðinilmeden geçilen hususlar olacaðý için Aksay’ýn þiirleri için daha geniþ okumalara ihtiyaç olduðunu söyleyerek yetinmeliyim. Burada deðindiðim hususlara iyi bir örnek teþkil eden bir parçayý da ekleyerek bitireyim: “bir ka­vak bir öm­rü sim­ge­ler / bir ar­dýç, bir me­þe dün­ya­nýn ge­çi­ci­li­ði­ne ta­nýk­týr / vin­cent van gogh ta­nýk­týr- le jar­din du poète- le jar­din / de l’hôpi­tal / la fon­tai­ne dans le jar­din de l’hôpi­tal a sa­int-rémy / jar­din en pro­ven­ce- jar­din aux char­dons- co­in de jar­din / jar­di­nets a mont­mar­tre en hi­ver / le jar­din du presbytère de nue­nen en hi­ver / ben þe­fa­at di­le­ye­bi­li­rim van gogh için, aðaç­la­rýn / hüz­nü­nü, ru­hu­nun te­dir­gin­li­ði­ni ve­ren / te­dir­gin ru­hun­da bah­çe­le­ri bi­ze açan res­sam için / bü­tün dün­ya­nýn- bü­tün aðaç­la­rýn- bü­tün dil­le­rin / çi­çek­le­rin- ot­la­rýn- bü­tün yön­le­rin esin­ti­siy­le sav­ru­lan / bü­tün ha­cý­la­rýn- ter­le­yen her­ke­sin- ya­tak­ta- yol­da / bü­tün de­li­le­rin- bü­tün klo­ro­fil­le­rin- fo­to­sen­tez­le­rin / ve ye­þil­le do­lu þeh­vet­le­rin ya­ra­tý­cý­sýn­dan bir þe­fa­at­le / is­tan­bul’u se­lâm­lý­yo­rum”
*

ONARILMIÞ YAS BÝTÝÐÝ
1968 Kastamonu doðumlu Ali Emre, þiirlerini Dergâh, Kayýtlar, Endülüs ve Edebiyat Ortamý, Kýrklar, Hece dergilerinde yayýmladý. Hece yayýnlarýndan çýkan Onarýlmýþ Yas Bitiði, Ali Emre'nin þiir serüvenindeki üçüncü aþama. Arka plandaki coðrafyanýn Orta Doðu olduðu bu kitapta yer alan kimi þiirlerde belirleyici olan tavýr, bu bilincin bir direniþle hatta militanca denebilecek dizelerle açýða çýkarýlýþýdýr. Tarih de bu þiirdeki yerini bu tavra paralel bir eleþtirellikle alýr. Bu eleþtirelliðin haklý bir öfkeyle beslendiðini, öfkenin muktedir olaný sorgulamaya dönük "fille ebabil, ceninle ölüm arasýnda" bir savunma alaný olduðunu söylemek mümkündür.

En belirgin þeklini hicivle kazanan bu dil, yer yer bir vazgeçiþe ve modern yaþamýn getirdiði bir umarsýzlýða da kapý aralar. Bu þiirin evreninde naif bir umuda yer olmadýðýný söylemek mümkünse de, acýtýcý gerçekliðin ironize edilerek hafifletilmeye çalýþýldýðý gözlemlenebilir. "Yani insanda akýl mý kalýr, maç baþlamýþ hayat pahalý / Gemiler bile yorulurken, yýldýzlar usulca eskirken / El kadar çocuk muydu yoksa zebellah bir polis / Tam beþ kurþun dediler, üstelik gelinlik bakarken"

Ali Emre’nin þiirlerinde beliren çatýþma tedirgin bir halet-i ruhiyeyi göstermiyor, kararlarýný çoktan vermiþ olsa da vazgeçilmiþ olandaki iyiliði de özlüyor. Kendisine yabancý olanýn en eski bir tanýdýk çýkma ihtimalini gözetiyor Ali Emre. Ýnsanlýkla yapýlmýþ evrensel bir antlaþmayý anýþtýrýyor. "Rahlede aðlayarak Nieztsche okumuþ, öyle çýkmýþtý sokaða"