âdemin kizlarindan biri

TÜLAY KALE SORDU HAYRİYE ÜNAL YANITLADI

Kendini ifade etme penceresinden şiir sizin için ne ifade ediyor? Şiirle ilgilenme neden(ler)iniz nedir?

Şiir, dilin olasılıklarını açma, deşifre etme, yani dille neyi anlatacağımızı bulmanın yolu olarak iyi bir deneme. Kendimi ifade etmekten çok, ifade edeceğim şeyi dünyada/dilde bulmak açısından önemlidir şiir. Nedenlerim de bunda saklı. Türkçenin içinde yaşıyorum ve yaşadığım alanın çeperlerini genişlettiğim sürece –ki bunun tek yolu da edebiyat- soluğum genişliyor. Başlangıçta nedenlerim bencilce idi; ama sonradan bundan daha iyi bir şekilde diğerkam olamayacağımı anladım. Yazınca gördüm, yazmak tam bana göreydi.

Kadın şairlerin şiirlerindeki temalarla erkek şairlerin şiirlerindeki temalar arasında farklar olduğunu düşünüyor musunuz?

Varolma biçimlerinin kadın ve erkek olarak ayrıştırılması fazla genel, iki kadın ve iki erkek de birbirinden son derece farklı olduğu için. Binlerce özel dünya var. Şiir tam da bu özel dünyaların farklarından doğuyor. Bunun doğuş anına müdahale biçimleri değişiklik gösterir mi, sanmam, farklılıklara üslûp diyoruz zaten. Üslûp sahibi olabilmiş her kadın/erkek sadece “şair”dir, şairse. Öte yandan bir kadın eğer ifade edecekleri konusunda eminse ve yetenekliyse, dili fütursuzca ve çok güzel işleyebiliyor. Bir iki kişi var böyle. 

Virginia Woolf, "Kendine Ait Bir Oda" adlı eserinde kadınların edebiyat tarihinde yer alamama nedenlerini sıralar ve kadınların üreticiliklerinin söz konusu olabilmesi için kendilerine ait zamanlarının bulunması gerektiğini belirtir. Sizin bu husustaki düşünceleriniz nedir?

Kadının kadınlık rollerine aşırı bürünmesi ile ilgili olmalı üretmemek. Yoksa bir erkek de bugün bir kadın kadar zamansız. Erkek, rollerinin toplamı olmaktan yakasını kurtarabilir. Ama azmederse kadın da kurtarabilir. Edebiyat tarihinin parçası olmak gibi bir hırsa bürünmekte geç kalmış kadın. Yoksa yazıyor hep aslında. Kadın da erkek de her toplumda sosyolojik rollerine evrimleşerek uyum sağlıyorlar. Ataerkil yapılarda kadının zamanı yazmaktan daha önemli işlerle dolu. Önemli derken yararcı ve gündelik gerçeklik açısından işlevsel demek istiyorum. Ekmek yapmak şiir yazmaktan önemlidir, seçmek gerektiğinde. Kendine ait bir oda, bence uzun zamandır erkeklerin hayaline dönüştü. Tanıdığım çoğu yazar erkek, karılarından bezmiş durumda, kitaplarını salona sokmadıkları için. 

Şiir ve roman türünün temsilcilerine cinsiyet açısından bakıldığında roman ve hikâye türünde kadın yazarların sayı itibariyle, özellikle de günümüz edebiyatı açısından, şiire göre daha fazla olduğu görülüyor. Sizce bunun nedeni nedir?

Kızlar okulda da her zaman kompozisyonu güzel yazarlar. Şiirde ise “gerçek” bir yer edinmek, şiirin kuramsal tarafını bilmeyi de gerektiriyor. Bu işin tarihini vs. Şiir biraz araba kullanmak gibi, teknik bir şey. Bilmiyorum yani, trafikte de zorlanıyor sürücü kadınlar. Bunun nedenleri ne olabilir ki, sadece ilgi. Bence bu. Ben teknikle alakalıyım mesela. Teknikle ilgili olmayan kadınlar erkekler de var şiir yazan. Başkasını bilmem, ama ben ümmî şaire güvenmem, erkek olsa da.

Kadın şair olarak kendinizi edebiyat dünyasında kabul ettirmek adına zorlandınız mı ve bu zorluklarla nasıl başa çıktınız?

Düzelteyim “kadın şair olarak” bir mücadele etmem gerekmedi, böyle bir sıfatın arkasına girmediğim için, ama şiir mücadelesi verdim. Başladığım yıllarda, dergiler -şiir yayımlama konusunda inisiyatif sahibi oldukları için- gözüme yetkili yerler gibi görünmüştü. Kısa süre içinde kendimi kabul ettireceğim/ettirmem gereken bir üst kurul olmadığını anladım. Masanın berisinde idim baştan beri, yazdıklarımı zaten tartabiliyordum. Zorluklarsa başka türlüydü, iftira, karaçalma, hınç vs. Hâlâ insanoğlunun uydurabilecekleri konusundaki düş gücü şaşırtıyor beni. Ha şu da var ki söylemeden geçmek olmaz: Bence şiir söz konusu iken sorunsal olan şey kadınlar değil, sorunsal olan erkeklerin sağ koltuk kompleksi yaşamaları. Adam okuduğun kitabın onda birini okumamıştır, ama sana allamelik taslar mesela. Deyimi mazur görünüz, şöyle başa çıktım: Vız gelir tırıs gider.

(Buruciye edebiyat dergisi, sayı 6)